Karboksilne kiseline

Uvod

Iz mnogih biljaka izolirane su karboksilne kiseline s ljekovitim djelovanjem.

Vitamin C (askorbinska kiselina) snažan je antioksidans i regulator imunološkog sustava te sudjeluje u brojnim tjelesnim funkcijama, npr. u izgradnji i obnovi vezivnog tkiva, proizvodnji kolagena, održavanju zdravlja krvnih žila, zubi, kostiju i hrskavice.

Izvor je vitamina C, osim navedenih agruma, i šipak, paprika, jagode, brokula, rajčica i lisnato zeleno povrće.

Nomenklatura karboksilnih kiselina

Sustavna imena karboksilnih kiselina određuju se prema imenu najduljeg ugljikovodičnog lanca kojemu se doda nastavak -ska i riječ kiselina. Lanac uključuje i atom ugljika karboksilne skupine kojemu se pridjeljuje redni broj jedan.

Problemski zadatak

Proučite 3D modele načinjenje od kuglica i štapića sljedećih molekula: 

a) metanske kiseline, b) etanske kiseline, c) propanske kiseline i d) butanske kiseline.

Fizikalna i kemijska svojstva karboksilnih kiselina

Karboksilne kiseline s manjim brojem atoma ugljika u lancu tekućine su oštra i često neugodna mirisa, dok su kiseline s više od deset atoma ugljika čvrste tvari slabijeg mirisa. 

1. POKUS: Topljivost karboksilnih kiselina u vodi

Pokusom ispitajte kakva je topljivost metanske i butanske kiseline u vodi.

Karakteristično svojstvo karboksilnih kiselina jest kiselost. Sve vodene otopine karboksilnih kiselina pokazuju kiselu reakciju pri ispitivanju indikatorom, što je posljedica disocijacije kiselina u vodenim otopinama, pri čemu se povećava koncentracija oksonijevih iona (H3O+) u otopini.

2. POKUS Dokazivanje kiselosti nekih napitaka i prehrambenih proizvoda

Digitalnim pH metrom (ili univerzalnim indikatorskim papirom) ispitajte pH-vrijednost limunova soka, vinskog octa, narančina soka i kiselog mlijeka.

 

Veća ili manja kiselost tih pića posljedica je prisutnih karboksilnih kiselina: limunske u limunovu i narančinu soku, octene u vinskom octu i mliječne u kiselom mlijeku.

3. POKUS: Reakcije etanske kiseline

Na primjeru etanske kiseline, pokusom ispitajte reagiraju li karboksilne kiseline s nekim metalima, oksidima metala i solima.

 

Karakteristično je svojstvo kiselina da u reakcijama s metalima ili metalnim oksidima daju soli. Imena soli karboksilnih kiselina dobiju se tako da se osnovnom ugljikovodiku doda nastavak –oat. Primjerice, soli metanske kiseline jesu metanoati (formijati), a etanske kiseline etanoati (acetati).

Uporaba karboksilnih kiselina

Uporaba mravlje kiseline, najjednostavnije karboksilne kiseline, vrlo je široka: u kemijskoj industriji, kao antibakterijski dodatak stočnoj hrani, kao insekticid u pčelarstvu, u tekstilnoj industriji, kožarstvu itd.

Od svih organskih kiselina u svakodnevnom životu, bez sumnje, najčešće susrećemo octenu kiselinu jer se obično pojavljuje kao sastojak hrane. Ona nastaje biokemijskom oksidacijom etanola, koji pak nastaje procesom alkoholnog vrenja šećera. Ti se procesi u prirodi zbivaju uz sudjelovanje enzima (enzimi iz octenih bakterija).

[latex]\ce{CH3CH2OH(l) + O2(g) ->[\textrm{enzimi octenih bakterija}] CH3COOH(l) + H2O(l)} [/latex]

Proširite vidike

Saznajte što su masti i ulja i zašto su ove tvari bitan izvor energije za živa bića.